ترديد آن مملكت بىقانون است حالا بايد وضع اهالى ايران را سنجيد تا درست مكشوف شود كه آيا ديانت دارند يا خير ، البته همه ميدانند اديان الهيه مركب از دو قسم احكام است يكى عبادات و ديگرى معاملات ، يك قسم تكليف انسان است با خداى خودش و قسمى تكليف انسان با ابناء جنس خودش و قسم اول هم اگر چه بملاحظه قوام قانون معاملات وضع شده يعنى عبادت كردن انسان را مهذب مينمايد و انسان مهذب كه بخداى خود ارتباط و آشنائى داشته باشد ممكن نيست در معاملاتش هم بر خلاف ترتيب مشروع اقدامى نمايد ولى بحث از آن از موضوع سفرنامه ما خارج است و رجوع به همان موازين كليه و قوانين معموله معاملات مينمائيم تا بر همه كس معلوم شود كه ديانت در ايران وجود خارجى ندارد ، از جمله احكام شرعيه مسلمه شريعت مطهره اسلام حرمت ربا است و هيچ كس شبهه در حرمت او ندارد و صريح كتاب مبين است ( أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا ) و با آنهمه اصرار كه در حرمت او شده و دهنده و گيرنده و شاهد و نويسنده را لعن فرموده‌اند ، امروز در تمام اين مملكت هيچ عملى به قدر دادن و گرفتن ربا رواج ندارد ، بعض علماء اعلام هم ميدهند و هم ميگيرند بالاتر از همه آنكه آستانه مقدسه حضرت ثامن الائمه ارواحنا فداه در سال مبالغى ببانك استقراضى روس فرع ميدهد و يك نفر نيست اين عمل را بشناعت ياد نمايد و نميتوانيم بگوئيم ايرانيان بخصوص اين حكم ايمان ندارند ، ( يؤمنون ببعض و يكفرون ببعض ) از خواص كفار و منافقين است ، نه شعار مؤمنين ، حرمت غيبت كردن يعنى پشت سر مردم چيزى بگويند كه اگر بشنود مكدر شود ار محرمات مسلمه اسلام است و نهى صريح در كتاب عزيز دارد ( وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ ) و به اين نهى صريح و تنزيل غيبت به منزله خوردن گوشت برادر مرده ، باز تمام ايرانيان شب و روز غيبت مينمايند و مطلقا پرهيزى ندارند و در هيچ مجلس نيست كه نقل آن غيبت ديگران نباشد